Loading...
Last Updated on 13 Ocak 2025 by admin
Batı Edebiyatı Akımları
Edebiyat tarihi boyunca birçok farklı akım ortaya çıkmıştır ve her biri sanat anlayışına, edebi eserlere ve toplumsal düşüncelere önemli etkilerde bulunmuştur. Bu yazıda, hümanizm, klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, parnasizm, sembolizm, empresyonizm, ekspresyonizm, fütürizm, dadaizm, sürrealizm, egzistansiyalizm ve kübizm gibi önemli edebi akımların özelliklerini ve temsilcilerini ele alacağız.
• Hümanizm
14.yyda İtalya’da doğmuştur. Sanatın merkezinde insan ve insan sevgisi vardır. Eski Yunan ve Latin edebiyatı örnek alınır.
Temsilcileri
- Dante (Yapay destan – ilahi komedya)
- Boccacio (Dünyanın ilk hikayesini yazdı)
- Cervantes (Dünyada bilinen ilk modern roman – Don Kişot)
- Montaigne (Denemeler) 5- Shakespeare (Tiyatro)
S i M B a D C ı
• Klasisizm
17.yyda Fransa’da doğmuştur. Kuralcılık adıyla da bilinir. 14. Louis katı kurallar koyduktan sonra Fransa’ya düzen geldi. Bu da Fransız edebiyatını etkiledi ve aynı şekilde edebiyattaki karmaşayı önlemek amacıyla edebiyatçılar edebiyatı katı kurallara bağladılar. Fransız Akademisi’nin kuruluş amacı da budur: edebiyatı kural ve akla bağlamak. Eski Yunan ve Latin edebiyatı örnek alınır. Akıl ve sağduyuya dayalıdır. Nesnel bir sanat anlayışı vardır. Anlatımda ve dilde mükemmellik esas alındı.
Temsilcileri
- Corneille
- Racine
- Fenelon
- La Fontaine 5- Moliere
F e R a C e L i M
Türk edebiyatından kimler etkilendi?
- Şinasi
- Ahmet Vefik Paşa
- Direktör Ali Bey
- Yusuf Kamil Paşa
• Romantizm
Klasisizme tepki olarak 18.yyda doğdu. Katı kuralları değil özgürlüğü ön plana çıkardı. Bu akımla beraber mutsuz, bunalım ve melankolik olumsuz etkiler de geldi. Tarihten alınma ve milli konular ele alındı. Duygu ve hayal ön plandaydı. Özgürlük ve hürriyet çerçevesinde öznel bir yaklaşımdır.
Temsilcileri
- Victor Hugo
- Goethe
- Puskin
- Schiller
- J. J. Roussau
- Alexandre Dumas
- La Martin
- Chateaubriand
S A V C J G a L i P
Türk edebiyatında:
- Namık Kemal
- Ahmet Mithat
- R.M. Ekrem (Şiirde)
- Abdülhak Hamit Tarhan
• Realizm
19.yyda ortaya çıktı. Romantizme ve klasisizme karşı akım olarak çıkmıştır. Kuralcılık ve özgürlüğün aksine gerçekçiliği ele almıştır. Her şeyi bilimle, gözlemle kanıtlamayı önemsediler (A. Comte – Pozitivizm). Temel düşünce gerçekliktir. Nesnel bir şekilde gözlemlenen olayların anlatılmasıdır. Anlatılanlar neden sonuç içerisindedir. Sanatçı kendi kişiliğini ön plana çıkarmaz.
Temsilcileri
- Balzac
- Standhal
- Flaubert
- Gouncourt
- Tolstoy
- Mark Twain
- Gogol
- Charles Dickens
- Daudet
- Maupassant
- Defoe
- Çehov
- Gorki
- Hemingway 15- Steinbeck
Türk edebiyatında uygulayanlar:
- Samipaşazade Sezai (Sergüzeşt)
- R.M. Ekrem
- Nabizade Kazım
- Halit Ziya
- Reşat Nuri
- Refik Halit
- Halide Edip
- Ömer Seyfettin
• Natüralizm
Realizm gibi gerçekçiliği ele alır. Emile Zola’nın ortaya attığı deneysel romanlar vardır. Deneyle kanıtlanan gerçekler vardır. Soyaçekim ve determinizm vardır. Sanatçı toplumu laboratuvar, kendisini bilim insanı olarak görür.
Temsilcileri
Emile Zola en önemli temsilcisidir. Diğer temsilcilerin hepsi realizmdendir. Türk temsilcileri:
- Nabizade Nazım (Zehra)
- Hüseyin Rahmi Gürpınar (En güçlü temsilcisi)
- Ahmet Mithat (Sadece müşahedat eseri)
• Parnasizm
Realizm ve natüralizm gibi romantizme tepki olarak doğmuştur. Şiirde gerçekçiliği önemser. Biçim güzelliği ve nesnel anlatım esas alınır. Eski Yunan ve Latin edebiyatını önemser. Sanat sanat içindir.
Temsilcileri
- Gauiter
- Lisle
- Prudhomne
- Bonville 5- Heredia 6- Coppe
G a L i PB H o C a
Türk Temsilcileri:
- Cenap Şahabettin
- Tevfik Fikret
• Sembolizm
Parnasizme tepki olarak doğmuştur. Dış dünyayı sembollerle, imgelerle anlatır. Öznel bir anlatım vardır. Anlatmak, bilgi vermek değil sezdirmek ve duygulandırmak amaçlanır. Anlam görecelidir.
Temsilcileri
- Baudleire
- Mallerme
- Morias
- Verlaine
- Valery
- Regnier
BMVR
Türk temsilcileri
- C. Şahabettin
- A. Haşim
- Y. Kemal
- N. Fazıl
- 7 Meşaleciler
- C. Sıtkı
• Empresyonizm (İzlenimcilik)
Realizm, natüralizm ve parnasizme tepkidir. Sembolizmin bir tık ilerisidir. Sanatçı dış dünyaya bakar, kendinde uyanan izlenimleri anlatır. Özneldir.
Temsilcileri
- Verlaine
- Rimbond 3- Rilke
Türk edebiyatında:
1- Ahmet Haşim
• Ekspresyonizm (Dışavurumculuk)
Şair dış dünyanın anlamsızlığına anlam kazandırır. Empresyonizmin tam tersi denebilir. İç gözlem önemlidir.
Temsilcileri
- James Joyce
- O’Neil
- Franz Kafka
• Fütürizm (Gelecekçilik)
Cesaret, savaş, kavga, uçak, tank, makine, sanayi, hız… gibi kavramlar önemlidir. Modernlik ve geleceği önemser.
Temsilcileri
- Marinetti
- Mayakovski
Türk edebiyatında
1- Nazım Hikmet Ran
• Dadaizm
Etkilerini fütürizmden almıştır. Tristian Tzara öncülüğünde başlamıştır. Kuralsızlık ilkesini esas almıştır. alışılmış değerlere karşıdır.
Temsilcileri
- Tristian Tzara (kurucusu)
- Louis Aragon 3- Paul Elvard
Türk edebiyatında
1- 1. Yeniciler ve 2. Yeniciler
• Sürreailzm
Andre Breton öncülüğündedir. Sigmund Freud’un görüşlerinden etkilenilmiştir. Her insanın içerisinde İD denen bastırılmış, vahşi istekler vardır (cinsellik, adam öldürme). Bu isteklerin ortaya çıkamaması süper egodan (toplum kuralları) kaynaklanır. Burada dengeyi ego kurar. Akıl ve mantık reddedilir. Rüya ve serbest çağrışım önemlidir. Sanatçıların farkında olmadan kendi bilinçaltını (id) eserlerine yansıttıklarını söyler.
Temsilcileri
- Andre Breton
- Paul Elvard
- Louis Aragon
Türk edebiyatında
1- 1. Yeniciler ve 2. Yeniciler
• Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk)
Aslında felsefi bir akımdır ancak J. P. Sartre tarafından edebiyata uyarlanmıştır. İnsan önce var olur, sonra yaşayarak kendi kişiliğini bulur. Seçimlerinde özgürdür ve sorumluluk insandadır.
Temsilcileri
- J. P. Sartre
- Albert Camus
- Andre Gide
- Demir Özlü
• Kübizm
Dış dünyanın görünen taraflarından çok görünmeyen taraflarını anlatmayı seçtiler. Önce resimde ortaya çıkmıştır. Akıl ve mantık reddedilir. Görsellik ön plandadır.
Temsilcileri
- Jacop
- Apollinaire
